ادبیات فارسی راهنمایی

ادبیات فارسی راهنمایی

 

سلام؛سلامی به گرمی آفتاب وبه زیبایی مهتاب,به زیبایی پرهای پرستو وبه آواز بلبلان خوشرو.

سلام به پدر عزیزترازجانم که بدون گرمای دستانش,زندگی معنایی نخواهد داشت.

می خواهم برایت نامه بنویسم اما نمی دانم چه بگویم ,از مهربانی هایت,خوبی هایت و....

به نطر من توازهمه پدرها مهربان تری,خوشروتر هستی.تورا دوست می دارم به اندازه ی تمام ستاره ها,آسمانهاوکهکشانها.روزی از معلم ریاضی پرسیدم:"شما چه قدر پدرتان را دوست دارید؟" وآهی از ته دل کشید, گفت:"اگربود,به اندازه ی تمام اعداد دوستش داشتم." کمی دلم برایش سوخت. به سراغ معلم شیمی رفتم واوگفت:"پدر مانند هسته ای است که فرزندان به دورآن می گردند."از حرف او هیچ نفهمیدم.به سراغ معلم فیزیک رفتم,اوگفت:"پدر خورشیدی است که هیچ گاه خورشیدگرفتگی اش را نمی بینی."پاسخ اومرا گیج تر کرد.معلم جغرافیا گفت:"او ماننداقیانوسی پهناور است که چند قاره را به هم متصل می کند."با خود گفتم,پدر هیچ شباهتی با اقیانوس دارد؟اما خوب چه میشودکرد,نظر معلم جغرافیا بوددیگر.در نهایت به سراغ معلم ادبیات رفتم وسوالم را تکرار کردم.گفت:"پدر مانند آسمانی وسیع وپهناور است که این پهناوری در صبرش مشاهده می شود."

به هرحال دیگر ناامیدشده بودم.

 حالا وظیفه من در مقابل اوچیست؟ناگهان به سراغ معلم قرآن رفتم وازاو پرسیدم.اوگفت:"چرانگاهی به کتابی که خدا با ماحرف می زند نمی اندازی ؟"قرآن را باز کردم وناگهان چشمم به این آیه افتاد: "به پدر ومادر خودنیکی کنید."

پدر خوب ومهربانم نمی دانم چرا این شعر یادم آمد ومی خواهم برایت بنویسم:

با مادر خویش مهربان باش               آماده خدمتش به جان باش

با چشم ادب نگر پدر را                     از گفته اومپیچ سر را

چون این دو شوند از توخرسند               خرسند شود زتو خداوند

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و دوم آذر 1389ساعت 22:35  توسط سارا زارع  | 

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

درست و نادرست بودن عبارت های زیر را با علامت (×) مشخص کنید .

الف) گاهی شاعر برای زیباتر ساختن سخن ، به اشاره ی غیر مستقیم از آیات و روایات و ... استفاده می کند که به این شیوه بهره گیری از کلام ، تشبیه می گویند. ص o                 غo

ب) معمولا در گفت و گوهای بین اشخاص در داستان ها و نمایش نامه به جای نام گیرنده نشانه ی (-) گذاشته می شود. ص o                 غo

1

2

با ترکیب های زیر جمله بسازید .

الف) مکث کوتاه :

ب) مهارت لازم :

1

3

عبارت ناتمام زیر را در یک بند کامل کنید .

کم کم که به اواخر بهار می رسیم.........

5/1

4

با کلمه ی « کتاب » یک جمله ی زبانی و یک جمله ی ادبی بنویسید .

جمله ی زبانی :

جمله ی ادبی :

1

5

در جمله ی زیر کدام یک از عناصر زیبایی سخن به کار رفته است ؟

سر انجام پاییز با طبیعت وداع می کند.

5/0

6

عبارتی بنویسید که در آن ضرب المثل یا کلمات قصار به کار رفته باشد .

1

7

مفهوم بیت زیر را بنویسید .

روزی که در آن نکرده ای کار                        آن روز ز عمر خویش مشمار

1

8

ویژگی های یک « نوجوان شایسته » را در یک بند بنویسید .

5/1

9

دو مورد از انواع نامه ها را نام ببرید .

5/0

10

با کلمه های زیر جمله بسازید .

مَقدم:

مُقدّم :

1

11

از موضوع های داده شده یکی را انتخاب کنید و انشایی بنویسید .

الف) به نظر شما راه رسیدن به «خوش بختی » چیست ؟

ب) وطن ما به جای مادر ماست                مادر خویش را نگهبانیم .

10

 

موفق باشید« طراح خانم مجدی»

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

به کسی که ترجمه می کند ، ............................ می گویند.

5/0

2

توصیف زمانی زیباست که دقیق و همراه با ذکر جزئیات و سرشار از .................... و ......................... باشد .

5/0

3

هرگاه صحنه یا حادثه ای را که در زندگی روی داده یا مشاهده کرده ایم ، بازگو کنیم یا بنویسیم به آن خاطره می گویند. ص o                 غo

5/0

4

بسیاری از فیلم ها بر اساس خاطرات نوشته می شوند. ص o                 غo

5/0

5

امروزه نامه را فقط روی کاغذ می توان نوشت . ص o                 غo

5/0

6

هریک از نشانه های اختصاری زیر به جای چه عباراتی به کار می روند :

ع:                       س:                            ره:                       ص:

1

7

در هر مصرع زیر چه آرایه ای ادبی به کار رفته است ؟

الف) وین عمر به ابر نو بهاران ماند.

ب) غنچه با دل گرفته گفت.

1

8

موارد کاربرد هر یک از علایم نگارش زیر را بنویسید .

(! )                                        ( ؟ )

5/0

9

معادل فارسی کلمه ی « پرینتر » چه می باشد ؟

5/0

10

رابطه کدام گزینه با بقیه متفاوت است ؟

اساس ـ اثاث                      رافت ـ عطوفت                          تعلیم ـ تعلّم                         مباحثه ـ مناظره

5/0

11

چهار نمونه تکرار را در آفرینش خدا بیان کنید .

 

1

12

بیت زیر را به نثر روان معنی کنید .

هجوم فتنه های آسمانی                            مرا آموخت علم زندگانی

1

13

جمله ی نا تمام زیر را تا دو سطر ادامه دهید .

روزهای با طراوت بهاری که .....

1

14

با استفاده از کلمه ی زیر جمله ادبی بنویسید .

شقایق

1

15

از سه موضوع انشای زیر یکی را به دلخواه انتخاب نموده و درباره ی آن انشایی بنویسید .

الف) با کسی دست بدهیم که همه چیز را از دست ندهیم ( ارزش دوستی )

ب) خواشحالم که هنوز می توانم برای کودکی یتیم اشک بریزم ( احساساتان نسبت به یتیمان)

ج) وتوانگار از همه کس با من آشناتری ( خداوند ، امام عصر ، پدر و مادر و .... )

10

موفق باشید« طراح آقای صالحی»

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

به شرح حال خود را نوشتن .................................. می گویند.

5/0

2

بین کاشت و داشت آرایه ی ......................... وجود دارد .

5/0

3

جای اجزای جمله در زبان های مختلف یکسان هست. ص o                 غo

5/0

4

وقتی مطلبی را در نوشته بیاورند که از نویسنده ی اصلی نباشد آن را داخل پرانتز می آورند. ص o                 غo

5/0

5

گلستان و بوستان جزء ادبیات پایداری و مقاومت می باشند. ص o                 غo

5/0

6

همه گزینه ها هم نویسه می باشند به جز گزینه ی ..................

مسلّم ـ مسلم                    مقدم ـ مقدّم             مُلک ـ مَلِک                   غدر ـ قدر

5/0

7

کدام جمله ادبی است ؟

الف) دشت پر از شقایق شده است .                             ب) به هر طرف که نگاه می کردی زیبا بود

ج) جوانه چشم هایش را به سوی خورشید باز کرد              د) دیروز گلی در باغچه مان رویید

5/0

8

در بیت زیر چه آرایه های ادبی به کار رفته است ؟

عشق با دشوار ورزیدن خوش است                 چون خلیل از شعله گل چیدن خوش است

تضمین                     تلمیح                           تشبیه                    کنایه

5/0

9

بیت زیر را به نثر روان معنی کنید .

دارای دو گیتی ملک العرش خدایی                        کاو را نه نیاز است و نه انباز و نه همتا

1

10

عبارت نا تمام زیر را تا سه سطر ادامه دهید .

زیر نور گرم خورشید

5/1

11

درباره ی ترکیب « کودکان سنگ » سه سطر بنویسید .

5/1

12

منظور از « صورتگر ماهر » در بیت زیر چیست ؟

کیست آن صورتگر ماهر که بی تقلید غیر                    این همه صورت برد بر صفحه ی هستی به کار ؟

5/0

13

آرایه ی بیت زیر را مشخص کنید .

همه بوستانش سراسر گل است                         به باغ اندرون لاله و سنبل است .

جان بخشی                    تشبیه                      تناسب                   تضمین

5/0

14

شعار را تعریف کنید ؟

5/0

15

بیت زیر ما را به چه چیزی دعوت می کند ؟

به گیتی بهتر از دانشوری نیست                   به جز دانش به گیتی مهتری نیست

تلاش و کوشش                  علم و دانش             نیکی به مردم            پرهیزگاری

5/0

16

از سه موضوع انشای زیر یکی را به دلخواه انتخاب نموده و درباره ی آن انشایی بنویسید .

الف) یکدیگر را نیاز داریم ، یکدیگر را نیازاریم ( دوستی )

ب) خدایی را می خوانم که به اندازه ی یک صدا زدن با او فاصله دارم ( گفتگویی با خدایتان )

ج) بوی باران دیوارهای کاهگلی را بیدار کرده است ( انشای توصیفی از یک روز بارانی )

10

موفق باشید« طراح آقای صالحی»

 

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

صحیح یا غلط بودن جملات زیر را با علامت (× ) مشخص کنید .

الف) زبان معمولا به شکل گفتار ، نوشتار و اشاره ظاهر می شود . ص o                 غo

ب) در نثر ادبی ، نویسنده ، بسیار طبیعی و روان و ساده می نویسد . ص o                 غo

5/0

2

شاعران از کدام گزینه  برای زیبا سازی و تاثیر گذاری شعر استفاده می کنند ؟

الف) بیان کردن             ب) تکرار               ج) مطالعه                  د) نوشتن

5/0

3

جای خالی را با کلمه ی مناسب پر کنید .

یکی از راه های ارتباط با دیگران ...................... است .

5/0

4

خاطره را تعریف نمایید .

1

5

بیت زیر را به نثر ساده و روان بر گردانید .

تو را توش هنر می باید اندوخت                    حدیث زندگی می باید آموخت

2

6

با کلمه های زیر جمله ی ادبی  بسازید .

نصیحت :

طبیعت روستا :

5/1

7

سه جمله درباره نوجوانی بنویسید .

5/1

8

با شبکه های مراعات نظیر جمله بسازید . ( مراورید ـ درخشان ـ مادر )

5/0

9

درباره ی واژه ی دریا دو سطر بنویسید .

2

10

از سه موضوع زیر یکی را به دلخواه انتخاب کرده و انشایی بنویسید .

الف) چگونه می توانیم رفتار پیامبران را الگوی زندگی خودمان قرار دهیم ؟

ب) فصل بهار را توصیف کنید .

ج) وظیفه ی فرزندان نسبت به پدر و مادر چیست ؟

 

10

 

موفق باشید

 

 

 

 

 

 

 

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

صحیح یا غلط بودن جملات زیر را با علامت (×) مشخص کنید .

الف) عبارت های کوتاه و آهنگین را شعار می گویند. ص o                 غo

ب) در نوشته های زبانی از تشبیه استفاده می شود. ص o                 غo

ج) کلمات و جمله ها و نوشته های ما همچون ظرف هایی هستند که فکر و باور ما را در خود جای می دهند. ص o                 غo

د) کوتاه گویی و کوتاه نویسی هنر بزرگی ست . ص o                 غo

1

2

جاهای خالی را با کلمات مناسب پر کنید .                                         

جملات کوتاه و پر معنی را ........................ می گویند.

اگر نویسنده شرح حال شخص دیگری را بنویسد به این نوع نوشته ........................... می گویند

1

3

بیت زیر را به نثر ساده و روان معنی کنید .

انیس کنج تنهایی کتاب است                   فروغ صبح دانایی کتاب است

1

4

دو مورد از موارد استفاده از نشانه ی (-) را بنویسید .

1

5

مثل مقابل را در یک سطر توضیح دهید .

گر صبر کنی ؛ ز غوره حلوا سازی

1

6

با کلمات زیر جمله بسازید :

عزاداری :

فیض :

2

7

دو مورد از نکات مورد توجه برای مطالعه را بنویسید .

 

1

8

درباره ی حس وطن دوستی یک بند بنویسید .

1

9

از سه موضوع زیر یکی را به دلخواه انتخاب کرده و انشا بنویسید .

الف) محل زندگی خود را در فصل بهار توصیف کنید .

ب) علم بهتر است یا ثروت

ج) گلدان خالی به منزله ی چیست ؟

10

 

موفق باشید

 

 

 

 

 

 

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

در کوتاه نویسی باید دقت کنیم که مطالب .................................. فراموش نشود.

5/0

2

گونه گفتاری زبان ( شکل محاوره ای ) را در نوشتار بکار نبریم ، مگر .......................... و ........................... استفاده شود.

5/0

3

در آداب مطالعه باید به چه نکاتی توجه داشته باشیم ؟ (2 مورد )

1

4

بیت زیر را به نثر روان برگردانید .

روزی که در آن نکرده ای کار                         آن روز ز عمر خویش مشمار

1

5

با کلمات زیر جمله بسازید .

صورتگر :

مقاصد :

5/1

6

با واژه های فلسطین ـ آزادی ـ پایداری یک بند بنویسید .

1

7

جلسه ی امتحان انشای خود را در یک بند توصیف کنید .

 

5/1

8

از نشانه [ ] چه زمانی استفاده می کنیم.

1

9

نشانه های نگارشی را در متن زیر قرار دهید .(؟ ! ، . ( ) « » و غیره )

محسن پرسید کدام زمستان مادر بزرگ

به فضل خدا مثل بهار بود

صد بار که برایت گفته ام پسرم زمستان سالی که تو در آن به دنیا آمدی و گفت سالی که پدرت شهید شد

5/1

10

جمله زیر را با یک جمله کامل کنید .

من راه خوشبختی را در ..........................

5/0

11

موضوع انشا:

1-  از اینکه یک سال دیگر از تحصیلم گذشت ....................

2- وطن ما بجای مادر ماست                       مادر خویش را نگهبانم

10

 

موفق باشید

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم آذر 1389ساعت 17:48  توسط سارا زارع  | 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

کوتاه نویسی و کوتاه گویی ، هنر بزرگی است . ص o                 غo

25/0

2

اگر نویسنده شرح حال شخص دیگری را بنویسد ، به این نوع نوشته اتوبیوگرافی می گویند. ص o                 غo

25/0

3

رعایت .......................... در انشا سبب زیبایی و انسجام نوشته می شود.

5/0

4

در نوشتن انشا باید به اصل ساده نویسی و ............................. جملات توجه کنیم.

5/0

5

در بیت زیر چه صنعت ادبی یا آرایه ادبی به کار رفته است ؟

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است                          باد خنک از جانب خوارزم وزان است

5/0

6

با کلمه و ترکیب زیر جمله بسازید .

غنیمت=

شعر فوق العاده =

1

7

نامه ها به چند دسته تقسیم می شوند؟ نام ببرید .

1

8

مفهوم بیت زیر را بنویسید .

زنهار مگو سخن به جز راست                       هر چند تو را در آن ضررهاست

1

9

ویژگی های یک نوجوان شایسته را در یک بند بنویسید.

1

10

موارد خواسته شده را در مقابل آن بنویسید .

متضاد ( آزادی )=                                                 مفرد ( مفاهیم) =

مترادف (ایمان ) =                                                 جمع ( مقصد ) =

هم آوای (عرض) =                                                معادل واژه قرضی (فاکس)=

هم نویسه (مسلم) =                                              شعار ایام انقلاب=

2

11

درباره وطن دوستی یک بند بنویسید و نشانه های نگارشی را در آن به کار ببرید .

2

12

موضوع انشا: از موضوعات زیر یکی را به دلخواه انتخاب کرده و انشا بنویسید.

الف: امروزه نوجوانان میهن ، برای حفظ روحیه ی مقاومت همراه با شادابی و پاک دلی چه وظایفی دارند ؟

ب) با توجه به بیت « انیس کنج تنهایی کتاب است              فروغ صبح دانایی کتاب است »

در خصوص فواید مطالعه و کتاب خوانی انشا بنویسید .

ج) تابستان فصل پختگی و کمال طبیعت است ، این فصل...............................

10

 

موفق باشید

طراح : خانم نجفی


جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

صحیح یا غلط بودن جملات زیر را با علامت (×) مشخص کنید .

الف) در نقل قول ها نمی توانیم از گونه ی گفتاری زبان استفاده کنیم. ص o                 غo

ب) رعایت حاشیه گذاری تاثیری در زیبایی متن ندارد . ص o                 غo

ج) نوشتن شرح حال خود ، توسط نویسنده ، اتوبیوگرافی نام دارد . ص o                 غo

د) مطالعه ی آثار بزرگان از راه های تقویت شرح حال نویسی است. ص o                 غo

1

2

جای خالی را با کلمات درست پر نمایید .

الف) استفاده از ........................ برای ذکر جزئیات ، سبب تاثیر بخشی پیش تر نوشته می شود.

ب) جملات کوتاه و پر معنی را ........................ می گویند.

ج) در نوشتن انشا باید به اصل .......................... و کوتاهی جملات توجه کنیم.

د) عبارت کوتاه و آهنگین « هیهات من الذله » یک ......................... است.

1

3

رعایت کدام مورد موجب زیبایی و انسجام نوشته می شود ؟

الف) بند نویسی                ب) آوردن امثال و حکم                     ج) تضمین                   د) جناس

5/0

4

آرایه های موجود در مصرع های زیر را بنویسید .

الف) برق از شوق که می خندد بدین سان قاه قاه ؟

ب) قلبش سرخ و روشن است ، چونان سیب

5/0

5

این نشانه [ ] چه نام دارد ؟ مورد استفاده ی آن را بنویسید .

1

6

با هر یک از کلمات زیر جمله ای بسازید .

الف) اساس :

ب) اثاث :

2

7

دو کاربرد نشانه (-) را بنویسید .

1

8

نوشته ی زیر را در یک بند تمام کنید .

سال به پایان خود نزدیک می شود و من باید ....

5/1

9

درباره ی بیت زیر توضیح دهید .

ز دریای خرد گوهر توان جست                 که دریایی بدان پهناوری نیست

5/1

10

یکی از سه موضوع زیر یک مورد را به دلخواه انتخاب کرده ، انشایی بنویسید .

الف) درباره ی زیبایی های آفرینش بنویسید .

ب) زندگی وقتی زیباست که ...

ج) حیاط خانه ی ما

10

موفق باشید« طراح خانم فاطمه کوزه گر»

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

صحیح یا غلط بودن عبارات زیر را با علامت (×) مشخص کنید .

الف) ساده ترین اتفاق یا حوادث نمی تواند سر آغاز نوشتن یک خاطره ی ماندگار باشد . ص o                 غo

ب) عنوان و عباراتی که در نامه ی دوستانه به کار می رود با عبارات نامه های رسمی فرق ندارد. ص o                 غo

1

2

جاهای خالی را با کلمات مناسب پر کنید.

الف) از تشبیه برای ......................... سخن و نوشته استفاده می شود.

ب) هرگاه نشود شکل گفتاری را به کار گرفت از ........................ استفاده می شود.

1

3

هرگاه صحنه ها و یا حادثه هایی را که در زندگی روی داده یا مشاهده شده ، بازگو کنیم یا بنویسیم به آن ....................... می گویند.

الف) توصیف                          ب) بازنویسی                     ج) خاطره                        د) شرح سوال

5/0

4

مطالبی را که جزء اصل کلام نباشد داخل .......................... می آوریم.

الف) گیومه «  »                 ب) پرانتز (    )                   ج) قلاب [ ]                        د) دو خط فاصله - -

5/0

5

زیبایی های ادبی ابیات زیر را بنویسید .

الف) چشمه سار دشت با من آشناست                      کوه و دشت و گله با من هم صداست

ج) من این جا چون نگهبانم تو چون گنج                    تو را آسودگی باید مرا رنج

1

6

کاغذ نامه باید چگونه باشد .

5/0

7

به دلخواه خود یک جمله ی ادبی و یک جمله ی زبانی بنویسید.

1

8

در توصیف هر چیز باید به چه چیزهایی توجه کنید ؟ ( ذکر 4 مورد )

1

9

مفهوم بیت زیر را بنویسید .

تو را دانش و دین رهاند درست                      در رستگاری ببایدت جست

1

10

با کلمه های زیر جمله بسازید .

الف) مظلوم :                                                  ب) نصیحت:

ج) عشایر :                                                       د)تدریس:

1

11

یک بند دربارع «نوجوانی » بنویسید و کلمات زیر را در آن به کار ببرید.

(رشد ـ نشاط ـ نیاز ـ خیال پردازی ـ رابطه )

5/1

12

به دلخواه خود درباره ی یکی از 3 موضوع زیر انشا بنویسید .

الف) دوست دارید در آینده چگونه به مملکت خود خدمت کنید ؟

ب) یکی از فصل های سال را توصیف کنید .

ج) درباره ی اثر ورزش بر جسم و روح انسان انشایی بنویسید.

10

موفق باشید « مدرسه شهید شریف نیا»

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

صحیح یا غلط بودن عبارات زیر را با علامت (×) مشخص کنید .

الف) رعایت حاشیه گذاری در یک طرف انشاء به زیبایی متن کمک می کند. ص o                 غo

ب) جمله های بلند و پر معنی را کلمات قصار می گویند. ص o                 غo

1

2

جاهای خالی را با کلمات مناسب پر کنید .

الف) برای جذاب تر و غنی تر کردن انشا می توان از ..................... بهره گرفت.

ب) رعایت ....................... در انشا سبب زیبایی و انسجام نوشته می شود.

1

3

«زندگی خود نوشته » معادل کدام واژه است ؟

الف)اتوبیوگرافی               ب) بیوگرافی                  ج) زندگی نامه                  د) شرح حال

5/0

4

اگر نویسنده ، مطلبی را در متن برای توضیح بیشتر اضافه کنید که جزء اصلی کدام نباشد باید از ..................... استفاده کند.

الف) کمانک (  )                  ب) دو خط فاصله - -                   ج) قلاب [  ]               د) گیومه «  »

5/0

5

با واژه های زیر جمله بسازید .

الف) تامل :                                                ب) ملک :

ج) خرمند :                                                  د) عدالت :

2

6

آرایه های ادبی به کار رفته در گزینه های زیر را بنویسید .

الف) برق از شوق که می خندد بدین ساه قاه قاه ؟

ب) در قیامت نشود روی سفید تو سیاه                          همچو یوسف به سر تخت بر آیی از چاه

1

7

مفهوم بیت زیر را بنویسید .

با چشم ادب نگر پدر را                              از گفته ی او مپیچ سر را

1

8

نوشته ی زیر را در دو سطر کامل کنید .

سال به پایان خویش نزدیک می شود و من باید ..................

5/1

9

درباره ی « نوجوانی » یک بند بنویسید و کلمات زیر را در آن به کار ببرید .

(رشد ـ نوجوانی ـ نشاط ـ نیاز ـ خیال پردازی ـ رابطه )

5/1

10

به دلخواه خود درباره ی یکی از سه موضوع زیر انشا بنویسید .

الف) درباره ی جلوه های زیبایی و آفرینش محل سکونت خود انشا بنویسید .

ب) انیس کنج تنهایی کتاب است                      فروغ صبح دانایی کتاب است

ج) خاطره ای از دوران دانش آموزی خود را بنویسید.

10

 

موفق باشید« مدرسه شهید شریف نیا»

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

به کسی که ترجمه می کند ................................ گویند.

25/0

2

هرگاه صحنه ها و حادثه هایی که در زندگی مشاهده شده است را بازگو کنیم یا بنویسیم به آن ........................ می گویند.

25/0

3

با کلمه و ترکیب های زیر جمله بسازید .

توصیه =                                                 مصاحبت دوستان=

5/0

4

بیت زیر را به نثر ساده و روان بر گردانید .

من به زنگ کوچ عادت کرده ام                          در دل صحرا عبادت کرده ام

5/0

5

در بیت زیر کدام آرایه ی ادبی مشاهده می شود ؟

چشمه سار دشت با من آشناست                         کوه و دشت و گله با من هم صداست

5/0

6

یک جمله ی زیبا و ادبی درباره ی ارزش وقت بنویسید .

1

7

نشانه های نگارشی مناسب را در متن زیر به کار ببرید .

مصطفی ناراحت شد اصولا فکر نمی کرد کسی فقیر تر از او هم پیدا شود با خودش گفت حتما خیلی نیازمند است که گدایی می کند.

5/1

8

در توصیف به چه نکاتی توجه می کنیم نام ببرید ؟ ( 4 مورد )

1

9

با استفاده از تخیل خود ، درباره پرچم ایران دو سطر بنویسید .

1

10

جمله ی ناتمام زیر را در دو سطر کامل کنید .

من می توانم .......................

5/1

11

نامه ای به کودک فلسطینی نوشته و با او همدردی کنید .

 

2

12

انشا:

عزیزانم از سه موضوع زیر یکی را انتخاب و انشایی زیبا بنویسید .

الف) چرا باید وطن خود را دوست داشته باشیم ؟

ب) زیبا ترین لحظات زندگی خود را بنویسید .

ج) درختان سخن می گویند.

10

 

 

موفق باشید« طراح خانم معلمیان»

 

 

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

برای ارتباط با دیگران و بیان مقصود خود از زبان استفاده می کنیم. ص o                 غo

5/0

2

هرگاه ویژگی انسان را به غیر انسان نسبت دهیم « شخصیت بخشی یا تشخیص » می گویند. ص o                 غo

5/0

3

با شبکه های مراعات نظیر زیر جمله بسازید .

الف) درخت ـ شاخه ـ پرنده

ب) آسمان ـ ستاره ـ شب

1

4

دو کلمه دو تلفظی بنویسید و تلفظ های مختلف آن را نشان دهید .

1

5

فرهنگستان زبان و ادب فارسی به کلمه های زیر چه معادل هایی را پیشنهاد داده است .

الف) پرینتر                    ب) موکت                  ج) کد                   د) کامپیوتر

1

6

دو جمله ی زیبا در باره ی ارزش وقت بنویسید .

1

7

با کلمه ی الماس یک جمله ی زبانی و یک جمله ی ادبی بنویسید .

1

8

زیبایی ادبی بیت زیر را بنویسید .

چشمه سار دشت با من آشناست                    کوه و دشت و گله با من هم صداست

1

9

بیت زیر را به نثر ساده و روان بنویسید .

تو را پرواز زود است و دشوار                   ز نو کاران که خواهد کار بسیار

1

10

نشانه اختصاری متن زیر را به صورت کامل همراه با معنی آن ها بنویسید .

فاطمه (س) همسر علی (ع) است او دختر گرامی پیامبر (ص) بود.

دانش آموزان برای امام خمینی (ره) نامه نوشتند.

2

11

موضوع انشا:

از سه موضوع داده شده یکی را به دلخواه انتخاب نمایید و در خصوص آن انشایی بنویسید .

1-  چرا نماز می خوانیم ؟

2-  دوست خوب کیست ؟

3-  درباره یکی از زیبایی های طبیعت انشایی بنویسید .

 

 

 

 

موفق باشید«طراح خانم سخت سر»

 

 

 

 

 

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

با متضاد ظلم یک جمله بنویسید .

1

2

ترکیب اربعین حسینی را در جمله ای به کار ببرید .

1

3

مفهوم بیت « چه زشت و چه زیبا همه نقش قلمرو اوست                 نی نی نکند زشت ، نگارنده زیبا »

الف) به نثر روان بنویسید .

ب) کدام آرایه ادبی در آن وجود دارد ؟ طباق              تشخیص              تلمیح              تشبیه

5/1

4

در کدامیک از گزینه ها آرایه ی تشخیص وجود دارد ؟

الف) خداوند از آن بنده خرسند نیست                          ب) ابراز هجر که می گوید بدین سان زار زار

ج) ما یقینا ز اهل ایمانیم                                               د) ای غایب از نظر که شدی هم نشین دل

1

5

معادل فارسی واژه های زیر کدام است ؟

اس ام اس (SMS )                                   فاکس

1

6

درباره ی « نیکی » یک بند بنویسید و در آن از ضرب المثل استفاده شود .

5/1

7

عبارت نا تمام زیر را تا یک بند کامل کنید .

سال به پایان خویش نزدیک می شود و من ................

1

8

موضوع انشا:

از دو موضوع زیر یکی را به دلخواه انتخاب کرده و خوانا بنویسید .

1- چه برنامه ای برای تعطیلات تابستان دارید و چگونه سپری خواهید کرد ؟

2- طبیعت را در فصل بهار توصیف کنید .

12

 

موفق باشید« طراح آقای اسدی»

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جمهوری اسلامی ایران

سازمان آموزش و پرورش استان مازندران

اداره آموزش و پرورش شهرستان / منطقه

 

سئوال امتحان داخلی درس:                        پایه:                                    نام و نام خانوادگی :

مدت امتحان :            تاریخ امتحان :                      زمان امتحان :      

 

                               همه چیز محتاج عقل است و عقل محتاج ادب                             « مولا علی (ع) »

 

ردیف

شرح سئوال

بارم

1

درست یا نادرست بودن عبارت های زیر با علامت (×) مشخص کنید .

الف) هرگاه بخواهیم مقصود و منظور خود را زیبا و تاثیر گذار تر بیان کنیم از « زبان » بهره می گیریم. ص o                 غo

ب) از سجع معمولا در نوشته های ادبی استفاده می شود. ص o                 غo

1

2

برای کلمه ی زیر همراه با بدل جمله بسازید .

امام خمینی (ره)

5/0

3

با کلمه ی « خورشید » یک جمله ی ادبی و یک جمله ی زبانی بنویسید .

جمله ی زبانی :                                       جمله ی ادبی :

1

4

با کلمه و ترکیب زیر جمله بسازید .

الف) جمعیت زیاد                                   ب) توصیه :

1

5

نشانه های نگارشی مناسب را در متن زیر به کار ببرید .

پسر از شنیدن این فرمان ناراحت و غمگین شد پیرمرد پرسید چه مشکلی داری

1

6

با شبکه های مراعات نظیر زیر یک جمله بسازید .

دریا ، موج ، ماهی :

1

7

با استفاده از تخیل خود درباره ی « آسمان پر ستاره » سه سطر بنویسید .

5/1

8

با کلمه های « هم آوای » زیر جمله بسازید .

مریض ، مریز

1

9

مفهوم بیت زیر را در دو سطر بنویسید .

نگردد شاخک بی بن برومند                             ز توسعی و عمل باید ز من پند

5/1

10

در بیت زیر کدام یک از عناصر زیبایی سخن به کار رفته است ؟

من این جا چون نگهبانم تو چون گنج                   تو را آسودگی باید مرا رنج

5/0

11

از موضوعات داده شده یکی را انتخاب کنید و انشایی بنویسید .

الف) اکنون که سال تحصیلی به پایان می رسد ............

ب) زیبایی های «دریای خزر » را توصیف کنید .

 

10

 

 

 

موفق باشید« طرح خانم مجدی»

 

 

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم آذر 1389ساعت 17:45  توسط سارا زارع  | 

اين جانب باتوجه به تجربه ي هيجده ساله ي خود به يقين مي گويم اگر موضوعات انشا تازه ، جذاب و مناسب سنً دانش آموز نباشد ، روح ادبي از كلاس انشاء رخت بر خواهد بست و دانش آموز يا به جبر

مي نويسد يا انشاء از ذهن ديگران مي دزد و يا نمي نويسد. عناويني كه در زير ذكر شده مي تواند با توجه به درس ها و فصل هاي مختلف براي دانش آموزان پايه اول راهنمايي جذاب باشد و فرصت هايي را براي نوشتن مشتاقانه ي دانش آموزان فراهم كند ، نيز خوب است كه برخي از اين موضوعات را « معلم انشاء » با دانش آموزانش بنويسد و بخواند كه اين خود انگيزه ي بسيار و شور و جذبه اي وافر در آن ها ايجاد

مي كند.

سرآغاز

موضوع انشاء : و خدايتان چه رنگي است ؟

فصل اول ( اسلام و انقلاب اسلامي )

تصوير ص 10

موضوع انشا : كاش امروز هم بودي تا ..... ( گفتگو با پيامبر يا امام خميني يا حضرت علي)

- ص 24 حكايت چشمه ي زاينده : اين حكايت را به طنز برگردانيد .

فصل دوم ( علم و فرهنگ ) :

درس پنجم ص 32

موضوع انشاء: ( گفتگوي سعدي يا امير كبير با دانش آموزان كلاس اول كوشش ( مطالب با توجه به كتاب و خارج از كتاب )

- درس ششم ( چرا زبان فارسي را دوست دارم ؟ ) فرصتي براي بزرگداشت زبان و لهجه ي محلي است : موضوع انشا :يكي از درس های فارسی را به دلخواه خود به زبان محلي برگردانيد.

- سفر نامه ي اصفهان

موضوع انشاء: سفر نامه ي خيالي به كرًات ديگر يا درون زمين تا اعماق درياها

فصل سوم ( زيبايي آفرينش )

-               درس هفتم « چشمه ي معرفت »

موضوع انشاء: جايتان خالي روستايي را ديده ام هم گفتني است و هم ديدني ( نوشتن ونقاشي از روستا )

فصل چهارم ( شكفتن )

- درس دهم ص 78 با بهاري كه مي رسد از راه »

موضوع انشاء: گفت و گويي بين چند آفريده ي خدا در بهار ترتيب بدهيد.

-      ص 80  ( زيبايي شكفتن )

موضوع انشا :گروه ها كنار هم مي نشينند و پس از 10 – 5 دقيقه مشورت ، 5 كلمه مربوط به دوره ي نوجواني انتخاب مي كنند و سرگروه مي آيد و آن كلمات را پاي تخته مي نويسد. در پايان ، همه ي نوشته هاي پاي تخته توسط دانش آموزان يادداشت مي شود و انشايي در يك بند به صورت مشاركتي نوشته مي شود. و با توجه به وقت دبير از چند گروه مي خواهد موضوع خود را بخوانند.انشاء با توجه به اين كلمات نوشته شود.  مثلاً : گروه 1: اندوه و غم – استرس – جوش هاي صورت- آرزوهاي زيبا –


فصل پنجم ( اخلاق و زندگي )

درس يازدهم قلب كوچكم را به چه كسي بدهم ؟

موضوع انشاء : قلبم خانه اي است براي ...........

درس دوازدهم « علم زندگاني :

موضوع انشاء : نتيجه ي داستان كبوتر بچه را به دلخواه خود عوض كنيد.

درس سيزدهم : زندگي همين لحظه هاست:

موضوع انشا : زندگي همين لحظه هاست پس چرا ....... »

فصل ششم ( نام ها و يادها ) :

موضوع انشاء :خلاصه اي از درس زندگي حسابي ص 132 يا كلاس ادبيات ص 130 هر كدام را در يك صفحه بنويسيد.

موضوع انشا : بزرگي را مي شناسم كه با تأمّل و تحمّل پله هاي ترقّي را طي كرد او ......

فصل هفتم ( سرزمين من ) : صفحه اي كاغذ را به شكل نقشه ي ايران ببريد و آن را به سه قسمت تقسيم كنيد و سه جمله ي زيبا درباره ي وطن خود بنويسيد به سه نفر برتر امتياز یا كارت داده مي شود.

فصل هشتم ( ادبيات جهان )

موضوع انشاء : آدم آهني ها و شاپرك ها دنياي ما چه كساني هستند .

- داستاني زيبا يا شعر و نثري دل انگيز از اديبان غير ايراني بنويسيد. ( در يك صفحه )

سارا زارع

+ نوشته شده در  چهارشنبه دهم آذر 1389ساعت 22:48  توسط سارا زارع  | 

 

 گر ببینی ز مرغ تا ماهی

همه را باشد این هوا خواهی (هفت پیکر )

  عشق در خمسه ی حکیم گنجه به چهار دسته ی برجسته تقسیم می شود : 1- عشق مادری 2- عشق جسمانی (طبیعی ) 3- عشق عرفانی 4- عشق عُذری

عشق مادری :

این عشق ، که از آن به «مِهر » تعبیر می شود ، عشقی ذاتی و فطری است و در نهاد و ذات هر مادری قرار دارد . عشق مادری ، با تغییر زیبایی ظاهر فرزند و نابه سامانی او نه تنها ذره ای کاسته نمی شود ، که تحریک عاطفی بیش تری نیز به دنبال دارد . چنان که مادر مجنون ، با مشاهده ی سرو وضع آشفته ی پسر و تغییر روحیه و موقعیت او از « سلامت » به « جنون » ، نه تنها از او گریزان نمی شود ، بلکه با شوق و عاطفه ای دیگرگون ، بیابان ها را در می نوردد و از پسر خود این گونه دل جویی می کند :

مادر چو زدور در پسر دید

الماس شکسته در جگر دید

دید آن گل سرخ ، زرد گشته

و ان آینه زنگ خورد گشته ...

سر تا قدمش به مهر مالید

بر هر ورمی به درد نالید

گه شست سر پر از غبارش

گه کند ز پای خسته ، خارش (لیلی ومجنون ، ص 554)

در دنیای رنگین خمسه نیز ، مانند دنیای طبیعی ، پاک تر و بی غل و غش تر از عشق مادری ، هیچ مهری نیست . عشقی توام با ایثار و گذشت و جان فشانی . مادر یا عاشق ، منتظر عشق ورزی های معشوق ـ کودک ـ خود نیست . او ذاتاً ، قبل از این که کودک از مفهوم عشق آگاه شود یا حتی فرزندی وجود داشته باشد ، عاشقی را آغاز می کند . چنان که گاه ، زنان خمسه به عشق بچه دار شدن متوسل به دعا و نذر و نیاز می شوند . مادر مجنون و مادر خسرو پرویز از این گونه اند .

مادر بهرام نیز با مشکل فرزند میری مواجه است . بلقیس در هفت پیکر و در بطن داستانی ، که از زبان بانوی گنبد دوم ـ همایون ـ جاری می شود ، از علیل بودن فرزند چنان در رنج است که چاره ای جز دعا و توسل ندارد . بیان این گونه مشکلات در خمسه ، جز ارزشمند تر کردن مقام مادر و تحکیم رابطه ی عاشقانه ی مادر و فرزندی نیست . زیرا اگر هر زنی به راحتی مادر می شد ، به راستی ، حکیم داستان سرای گنجه نمی توانست این عشق را این گونه برجسته نماید .

2- عشق جسمانی :

تعریف این نوع عشق از نظر ادبا و عرفا متفاوت است . ما در این جا عشق جسمانی مورد نظر ادبا را مدنظر داریم و آن « کیفیتی نفسانی است مبتنی بر عشق (میل ) شدید به تملک زیبایی جسمانی » (عشق در ادب فارسی، ص 185).

دوام عشق جسمانی ، در ادب فارسی و در بسیاری از قصه ها و روایات ، به دوام زیبایی و جمال معشوق بستگی دارد . به طوری که اگر معشوق ، زرد چهره و کریه منظر گشت ، دیگر عشق به او هم خواهد مرد . چه ، هدف از این عشق ، تمتع از زیبایی های جسمانی معشوق است . نمونه ی بارز آن را می توان در داستان «کنیزک و پادشاه » مثنوی مولانا دید . همین مضمون در اسکندرنامه نیز تکرار می شود اما در آن جا این عشق ، طبیعی تر است . زیرا در آنجا عاشق ، مرد است نه زن . در اسکندرنامه «ارشمیدس » چنان شیفته ی کنیز چینی (که اسکندر به او بخشیده بود ) می شود که کلاس درس ارسطو را رها می کند ، تا این که ارسطو برای نجات شاگرد به کنیز، معجون کریه ساز می خوراند و ارشمیدس را به کلاس درس باز می گرداند . اما پس از مدتی چون خاصیت معجون از بین می رود و زیبایی کنیز به او برمی گردد ، ارشمیدس دوباره تسلیم عشق طبیعی می شود وکلاس درس را ترک می کند . سرانجام ، با جان باختن کنیز این عشق تند خاتمه می یابد . در این گونه قصه ها به خوبی می توان صفات یک عشق طبیعی و مادی را دریافت . این نوع عشق حجم بسیار زیادی از خمسه را پر می کند . عشق خسرو به شیرین ، عشق هایی که پری رویان و دوشیزگان ماه روی هفت پیکر به آن دچارند . عشق اسکندر به دختر کید و کنیز چینی و... همه از این نوع اند . روی همین اصل توصیفات جسمانی ماه پیکران کمان ابرو و حوریان سیمین بر از جای جای خمسه نمایان است . در وصف شِکَر می خوانیم :

به زیر هرلبش صد خنده بیش است

لبش را چون شکر صد بنده بیش است

رطب پیش دهانش دانه ریز است

شکر بگذار ، کاو خود خانه خیز است

چو بردارد نقاب از گوشه ی ماه

برآید ناله ی صد یوسف از چاه ...                                   (خسرو وشیرین ، ص266)

و شیرین چنین ترسیم شده است :

لب و دندانی از عشق آفریده

لبش دندان و دندان لب ندیده

رخ از باغ سبک روحی نسیمی

دهان از نقطه ی موهوم میمی

کشیده گرد مه مشکین کمندی

چراغی بسته بر دود پسندی ...                                         (خسرو وشیرین ، ص 327)

عشق جسمانی ، به دور از افراط و تفریط ، به خودی خود ، مذموم نیست و در قیاس با عشق عرفانی ازارزش کمتری برخوردار است . ضمن این که این نوع عشق می تواند نردبانی برای عروج به عشق الهی باشد .

3- عشق عرفانی :

عشق عرفانی ، حالتی است روحانی . عرفا حالتی روحانی را که زوال پذیر است ، اصطلاحا « حال » و حالتی را که متمکن می گردد و پایدار می ماند « مقام » می نامند (عشق در ادب فارسی ، ص 102) . این عشق مرتبه ای بالاتر از عشق جسمانی دارد ، زیرا از نصیب و بهره ی مادی پاک است .

اما ، بی آن که سخن به درازا کشیده شود ، ببینیم آیا رد پایی از چنین عشقی را می توان در آثار نظامی جست ؟ اگر مخزن الاسرار را ، که حال و هوای متفاوتی دارد وبه شیوه ی حدیقه ی سنایی در زهد و حکمت و تصفیه ی روان سروده شده است ؛ کنار بگذاریم خوانندگان منظومه های نظامی به خوبی می دانند که فضای باقی داستان ها اغلب از عشق های طبیعی حکایت می کنند .

پورجوادی ، از پرند آبی که شیرین به کمر بسته ، از شبدیز ، از گیسویی که جلوی چهره ی او را پوشانده و معشوق را در حجاب کرده و از نگاه شیرین و خسرو به یکدیگر که به هر دو هم نقش عاشقی می بخشد و هم معشوقی ، تعابیری عرفانی می دهد.

اما خلاصه ی تفسیر عرفانی الهی قمشه ای از هفت پیکر چنین است : « هفت گنبد از سیاه تا سفید ، همه ی رنگ ها و از کیوان تا زهره ، همه ی سیارگان از شنبه تا جمعه ،همه ی زمان ها را در برمی گیرد و به زبان رمز ، تمامی قصه ی آفرینش را از سیاه ، که رمزی از اسم باطن یا مقام ذات الهی و خلوت ابدی شاهد هستی با خویش است ، تا سفید ، که ظهور کامل همه ی رنگ ها و تجلی اسم ظاهر از اسمای حسنای الهی است ، باز می گوید . سیاه همه ی رنگ ها را در خود نهفته است و هیچ یک را باز نمی تابد . از این روی رمز سکوت مطلق و غیب مطلق و مقام لا اسم و لارسم یا عنقای مغرب است و سفید ، همه ی رنگ ها را باز می تابد و چون روز ، همه چیز را آشکار می کند و رمز جمال الهی است » (مقالات ، ص 375-363)

الهی قمشه ای از قصه ی بانوی سقلابی ـ نسرین نوش ـ که درباره ی شاهزاده ای است که جهت برگزیدن خواستگاری مناسب به قلعه ای بر فراز کوهی رفته و شرایط سختی را برای خواستگارانش در نظر می گیرد ، چنین تعبیر عرفانی می کند : « این دختر ناز پرورده ، چون آدمیان را هر یک به گونه ای عاشق خود می بیند ، روی از همه نهان می کند و سیمرغ وار در بلندای کوه قاف ، در قلعه ای که محراب جلال و حریم عزت اوست ، مقام می کند و هفت طلسم یا وادی و امثال آن برسر راه می نهد . آن گاه ، خیالی از حسن بی مثال خود را بر لوح پرندگون آفرینش و اوراق آفاق و انفس نقش می کند و به زبان تکوین ، از تمام سوداگران عشق که اگر طالب اویند، این راه و این نشان ، دعوتی عام می نماید .

پس از آن که سرهای زیادی در راه عشق بریده می شود ، جوانی هنرمند به کمک پیر و مرشدی دانا ، همچون مرغان منطق الطیر ، کوه به کوه و وادی به وادی پیش می رود تا آن که آن خضر فرخنده را در غاری می یابد .

عشق عذری :

اما نوع دیگری از عشق ، که نشانه هایی ا زآن را در منظومه ی لیلی و مجنون می بینیم ، عشق عذری است . تا کنون از این عشق کمتر سخن به میان آمده است . عشق عذری یا حب العذری از بطن اعراب برخاسته و به قبیله ای به نام بنی عذره ، که اصلشان از جنوب جزیره ی عربستان است ، تعلق دارد . این عشق ، عشقی دو طرفه و بسیار عفیفانه است ، که همواره عفت ورزی ،مایه ی فراق و ناکامی عاشق و معشوق می شود . گاه این فراق و ناکامی عاشق و معشوق می شود . گاه این فراق آن قدر عاشق و معشوق را می گذراند که هر دو بر سر آن جان می بازند . این عشق جسمی در پاکی و زهد آمیزبودن به عشق عرفانی نزدیک است . خصیصه ی ممتاز آن نامرادی و حرمان است ؛ چه موانعی چون رقیب یا شوهر برای معشوق وجود داشته باشد یا نه . زیرا اقتضای این عشق ، ناکام از جهان رفتن و از درد عشق ، بی وصال مردن است . عاشق و معشوق عذری بی اختیار و تقدیری عاشق می شوند و رهایی از این حلقه نیز ممکن نیست .

نکته ی بسیار مهم دیگر در عشق عذری ، راز داری و سرپوشی است . عاشق و معشوق باید راز عشقشان را از همه پنهان نگه دارند و اگر در این حالت بمیرند ، به سبب این کتمان راز عشق طبق حدیث زیر به درجه ی شهادت می رسند :

مَن عَشِقَ و عَفّ و کَتِمَ فمات ، مات شَهیداً « کسی که عشق بورزد و عفت پیشه کند و راز دار باشد ، اگر بمیرد شهید است .»

عاشقان و معشوقان عذری معمولا بدوی بودند . از میان آن ها سه زوج «عروه وعفره » ، « قیس و لبنی » و « جمیل و بثینه » بسیار مشهورند . عشق « لیلی ومجنون » نیز ، اگر چه آنان به قبیله ی بنی عذره تعلق ندارند ، با بسیاری از معیارهای حب العذری قابل سنجش است .

عشق عذری در لیلی و مجنون :

از آن جایی که لیلی ومجنون نظامی با بسیاری از عناصر این عشق مطابقت دارد ، نظر برخی از محققین را جلب کرده است . یک عاشق و معشوق عرب بادیه نشین به حکم قضا و قدر در کودکی و در محیط مکتب خانه عاشق هم می شوند .با تولد این عشق زودرس ، بسی مدارا کردند که این راز دلدادگی شان فاش نشود:

کردند بسی به هم مدارا

تا راز نگردد آشکارا

کردند شکیب تا بکوشند

و آن عشق برهنه را بپوشند                      ( ص 472 ، ب 14)

اما عشق آنان چون بوی خوش مشک آشکار گردید و زبان طعن و کنایه ی آشنایان و غریبان باز شد . عفاف ورزی های لیلی و مجنون در تمام داستان برجسته شده است ، به طوری که آن ها تنها دو بار یکدیگر را ملاقات می کنند ، آن هم از دور و عفیفانه :

قانع شده این از آن به بویی

و آن راضی از این به جست وجویی

لیلی در حق مجنون ، که دیدار بیش از حد را برای او حرام می داند ، می گوید :

او نیز که عاشق تمام است

زین بیش غرض بر او حرام است

دیدارهای عاشق و معشوق ، پنهانی و دور از چشم و با کمک واسطه هایی چون « پیرزن دیار لیلی» ، صورت می گیرد . یک دلیل مهم این گونه دیدارها ، همان پای بند بودن به اصل کتمان راز است . در رعایت این اصل ، لیلی نسبت به مجنون موفق تر است . زیرا راز عشق خود را با هیچ کس حتی به مادر و دوستانش نگفته است . اما مجنون بی خویشتن است و کار را با بیت گویی و لیلی لیلی گویان و بردر خانه ی معشوق ظاهر شدن ، به رسوایی می کشاند .

هدف عشق عذری وصال نیست بلکه دست یابی به معرفتی است که از درد عشق ناشی می شود . به یاد بیاوریم آن قسمت از داستان لیلی و مجنون را که وقتی شوهر لیلی می میرد خواننده ی عادی داستان به این گمان می افتد که با کنار رفتن این مانع بزرگ ، لیلی و مجنون می توانند به وصال هم برسند و اما هیچ سخنی از ازدواج آن ها به میان نمی آید تا این که لیلی و پس ازآن مجنون در آغوش مرگ به ناز تا قیامت می خوابند . می خوابند تا این ناکامی به یک نظام ارزشی مثبتی تبدیل شود و به مقام شهادت نائل آیند ، چنان که لیلی در بستر مرگ به مادرش می گوید :

خون کن کفنم که من شهیدم

تا باشد رنگ روز عیدم               (ص 570 ، ب 39)

بنابراین، با ورود به خمسه به شهری می رسیم رنگارنگ ، که اشخاص رنگارنگ ، مذاهب و سنن ونژادهای رنگارنگ ، موسیقی عروضی و وصف های رنگارنگ جلوه ی این شهر را به حد اعلا می رسانند . در کنار این ظواهر ، برخی از مفاهیم نیز با جلوه و نمودهای متنوع آذین بخش این شهر بزرگ است . « عشق » ، از جمله مفاهیمی است که با چهار نوع برجسته ی عشق مادری ، عشق جسمانی ، عشق عرفانی و عشق عذری از لابه لای داستان ها رخ می نماید . فقط باید چشم گشود و از این شهر پر از رنگ و موسیقی لذت برد که :

خریدار گوهر بود گوهری                      ( اقبال نامه ، ص 1451)

پی نوشت :

1- محققانی که در زمینه ی عشق عذری کار کرده اند ، خصوصا اعراب ، به دلیل تعلق این عشق به آن ها ، کم نیستند . از جمله ، ابن داود ظاهری ، مفسر عشق عذری است که کتاب الزهره ی وی در این زمینه معروف است . لبیب جدیدی الجزایری نیز تحقیقات تازه تری در این زمینه دارد .وی سوره ی « الحمد » را با عناصر مولفه ی عشق عذری قیاس می کند و به این نتیجه می رسد که به موازات ایمان به وحدانیت خدا، پرستش بانویی یگانه و بی همتا ، نزد بنو عذره نضج گرفت (سیمای زن در فرهنگ اسلامی ، ص 148)

2- جوانی است که به قصد ماندن پیش مجنون ، به بیابان می رود تا بتواند از شعرهای ناب او هم استفاده کند ، اما از شدت گرسنگی و ضعف پشیمان می گردد و راهی دیار خود می شود .


منابع و ماخذ :

1-نظامی گنجوی ، ابومحمد الیاس بن یوسف ، کلیات نظامی گنجوی ، تصحیح وحید دستگردی ، نگاه ، چ 4 ، تهران ، 1381

2- مدی ، ارژنگ ، عشق در ادب فارسی ، موسسه ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی ،چ 1 ،تهران ، 1371

3- پورنامداریان ،تقی ، در سایه آفتاب ، سخن ،تهران ؛ 1380

4- پور جوادی ، نصر الله ، بوی جان ، مرکز نشر دانشگاهی ، ج 1 ، 1372

5- الهی قمشه ای ، حسین ، مقالات ، روزنه ، چ 9 ، 1381

6- احمد نژاد ، کامل ، تحلیل آثار نظامی ، شرکت چاپ و انتشارات علمی ، چ 1 ، 1369

7- ستاری ، جلال ، حالات عشق مجنون ، طوس ، چ 1 ، 1366

8- ستاری ، جلال ، سیمای زن در فرهنگ ایران ، نشر مرکز ، تهران ، 1373

9- زیدان ، جرجی ، تاریخ تمدن اسلام ،ترجمه ی علی جواهر کلام ، امیر کبیر ، تهران ، 1371

+ نوشته شده در  شنبه ششم آذر 1389ساعت 16:54  توسط سارا زارع  | 

نی نامه و پیام نی در مثنوی مولوی (چاپ در نشریه ی نگاه )

امروزه مرسوم است که نویسنده یا محقق قبل از پرداختن به متن اصلی کتاب یا مقاله و امثال آن ، چکیده ای رسا در رابطه با موضوع بحث خود ارایه دهد تا خواننده ی پر مشغله با مطالعه ی آنها ، به راحتی موضوع دلخواه خود را انتخاب نموده و مطالعه کند. این روش ، امروزه امری است عادی اما وجود این امر در قرن هفتم نه تنها عادی نیست بلکه ابتکاری مطلوب است که جای مقدمه های ملال آور و دیباچه های پر تکلف را می گیرد . مثنوی عظیم مولانا جلال الدین محمد بلخی از این خصیصه بهره ور است . هیجده بیت آغازین این کتاب ، به علت اینکه با نی آغاز شده و در رابطه با این ساز بادی و داستان نوای نی است به « نی نامه » مشهور است . این هیجده بیت عبارتند از :

بشنو این نی چون شکایت می کند

از جدایی ها حکایت می کند

کز نیستان تا مرا ببریده اند

در نفیرم مرد و زن نالیده اند

سینه خواهم شرحه شرحه از فراق

تا بگویم شرح درد اشتیاق

هر کسی کو دور ماند از اصل خویش

باز جوید روزگار وصل خویش

من به هر جمعیتی نالان شدم

جفت بد حالان و خوش حالان شدم

سر من از ناله ی من دور نیست

لیک چشم و گوش را آن نور نیست

تن ز جان و جان ز تن مستور نیست

لیک کس را دید جان دستور نیست

آتش است این بانگ نای و نیست باد

هر که این آتش ندارد نیست باد !

آتش عشقست کاندر نی فتاد

جوشش عشقست کاندر می فتاد

نی حریف هر که از یاری برید

پرده هایش پرده های ما درید

همچو نی زهری و تریاکی که دید

همچو نی دمساز و مشتاقی که دید

نی حدیث راه ، پر خون می کند

قصه های عشق مجنون می کند

محرم این هوش جز بیهوش نیست

مر زبان را مشتری جز گوش نیست

در غم ما روزها بیگاه شد

روزها با سوزها همراه شد

روزها گر رفت گو رو ، باک نیست

تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست

هر که جز ماهی ز آبش سیر شد

هر که بی روزیست روزش دیر شد

در نیابد حال پخته هیچ خام

پس سخن کوتاه باید والسلام »

 

این هیجده بیت در واقع بهترین عصاره و چکیده ی مثنوی شریف است و به قول دکتر زرین کوب « نی نامه منشا مثنوی و زبده ی اسرار تمام شش دفتر آن محسوب می شود ... و تمامی حکایات و تمثیلات مثنوی دنباله ی تطویل و تفصیل نی نامه است .

چنانکه منقول است ، مولوی وقتی به یکی از مریدان خود به نام « حسام الدین حسن ارموی » معروف به « چلبی » روی کرد ، حسام الدین از مولوی خواست تا دنباله ی غزلیات را رها کند و برای تعلیم و ارشاد مریدان، مثنوی گونه ای به روش « حدیقه ی سنایی » بگوید ، بنابراین تقاضا ، ابیات نی نامه در سال (658) سروده شد . مولانا در این زمان نزدیک به 60 سال از عمر گرانبارش می گذشت . وی نی نامه را اگر چه در قالب مثنوی سرود اما آن ، تغزلی پر سوز و گداز است که در آن شرح عشق ، شوق ، سوز و هجران متجلی است . گویا مولوی این هیجده بیت را پیش از استدعای حسام الدین نظم فرموده و به خط خود نوشته بود و بقیه ی مثنوی را ، مولانا نظم می فرمود و حسام الدین می نوشت .

نی نامه بهترین راه میانبری است که می توان از آن به دریای شگفت مثنوی راه یافت و نیز به وسعت و تنوع اندیشه ی عارف بزرگ قرن هفتم رسید « جوینده ای که از راه کوتاه نی نامه به دنیای مثنوی راه می یابد ، خیلی بیش از آنچه که از تفسیرهای لفظی یا تقریر های تاریخی حاصل می آید در باب شناخت اجمالی مثنوی ، نکته های تازه کشف خواهد کرد » . در واقع تمام مثنوی اندیشه ی ثابتی دارد که ابیات نی نامه آن را در ابتدا به خواننده می نمایاند و نیز مضمون تمامی قصه ها و حکایات را می توان از لا به لای این ابیات جست وجو کرد . مثلا : اگر به پیام اولین داستان مثنوی با عنوان کنیزک و پادشاه دقت کنیم ، در می یابیم که به گونه ای تفسیر اولین بیت نی نامه است زیرا با خواندن این داستان نتیجه خواهیم گرفت که تا کنیزک جسم ، ترک تعلق که زرگر نماد آن است ، نکند به پادشاه روح یا عقل نمی رسد و از این هجران در رنج است . همچنین است داستان طوطی و بازرگان که در آن تنی که در شهوات غرق است قفسی را می ماند که طوطی جان در آن اسیر شده و به خاطر جدایی از اصل و مرجع خود ـ هندوستان ـ در رنج است . سایر قصه ها ، حکایات و تمثیلات نیزبه نوعی با روح اندیشه ای که در نی نامه جاری است ، مرتبط است . روی این اصل است که عده ای مولوی را مثل « دانته » در « کمدی الهی » می دانند ، از این لحاظ که هر دو ، مضمونی واحد را در کل آثار خود تکرار می کنند ، البته این مقایسه قابل تصدیق است اما تنوع فوق العاده ای که مولوی به قول دکتر زرین کوب در « منظر دید و جزییات تصاویر می آورد ، چیزی از اصالت آن نمی کاهد ».

مولانا با نی نامه ، اگر چه به ظاهر برخلاف رسوم رایج آن زمان با سر آغازی مفصل ، مثنوی خود را با نام خدا آغاز نمی کند اما با طرح فضای روحانی خاصی ، تغزلی می سازد که از ابتدا تا به پایان آن جز با یاد خدا نیست .

مسلم است که نی به تصادف در سخن مولوی نیامده و از آن جایی که در مثنوی و دیوان کبیر بالغ بر بیست و هشت بار  نی ، مایه و موضوع تمثیل قرار گرفته است خود نشانه ی آن است که این ساز بادی در اندیشه شاعر ، مقامی خاص دارد . بی شک مولوی بارها ، نی را که در کنار جویبارهای پر آب بلخ که راست قامت و خاموش سر بر آورده بود ،دیده بود و بند بند این جسم نحیف که سر به آسمان و پا در آب دارد نگریسته و اندیشیده بود و بدین گونه آن را به عنوان یکی از بهترین مثال ها برای ایده ها و اندیشه های خود برگزید ، اما به راستی چه سنخیتی در نی و آنچه که در ذهن مولانا بود، وجود داشت؟ یا چه شباهتی موجب انتخاب این مثال گردید ؟ به قول دکتر فروزانفر « بی شک مقصود مولانا از نی ، همین ساز دلنواز بادی است که او را با دم می نوازند به دلیل آنکه مولوی خود موسیقی می دانسته و با این ساز انس و الفت وافر داشته است ».

« دلم را ناله ی سر نای باید

که از سرنای بوی یار آید »     (دیوان کبیر ب 699 )

 

« ای نای خوش نوای که دلدار و دلخوشی

دم می دهی تو گرم و دم سرد می کشی »   (دیوان کبیر ، ب 31825)

 

از نی مثنوی ، تاویل ها و تفاسیر متفاوتی شده است كه دكتر فروزانفر در «شرح مثنوي شريف» هركدام از آنها را به دلايل مختلفي غيرقابل قبول دانسته اند مثلاً منظور از ني «روح قدسي» يا «نفس ناطقه» يا «حقيقت محمدي» است و يا اين سخن كه ني، مرد كامل و مكمل است، زيرا ني در فارسي به معني نفي مي آيد و مرد كامل از خود فاني است، كه در مورد اخير شارح، «نَي» را به «ني» يكسان دانسته و بدين سبب قابل توجيه نمي باشد.

برخي هم در باب نحوه ي انتخاب مثال ني، توسط مولانا، عقيده دارند كه ملاي رومي عبارت «مثل المومن كمثل المزمار، لا يحسن صوته الا بخلاء بطنه» را شنيده بود و طبق اين روايت، انسان مومن و عارف به خدا را به ني تشبيه مي كند، ممكن است اين نظر صحيح باشد و اولين جرقه‌ي اين تشبيه از اين عبارت ناشي شده باشد، اما وقتي نگاه تيز و انديشه ي باريك مولوي را در مثنوي و ساير آثارش در اين رابطه مي كاويم و مشاهده مي كنيم كه وي با چه مهارتي ني را از جهات مختلفي به انسان عارف و وارسته تشبيه مي كند، ديگر اين نظر رنگ مي بازد و فراموش مي گردد و مولانا در مقام يك شاعر به معني واقعي كلمه جلوه مي كند.

براي نشان دادن اين كمال شاعر، نگاهي به مثنوي مي كنيم، خصوصاً به ني نامه كه خود، مثنوي كوچك و كاملي است تا در نتيجه ي آن اهميت ني در نماياندن خصوصيات مختلف عارفان ذكر شود.

ني ، نماينده ي كلمات و حالاتي است كه در سلوك و عرفان اهميت دارند. نظير: «هجران، اشتياق، رجعت، حفظ سر، فنا و...»

چنانكه مي دانيم تا ني را از نيستان نبرند از آن آوازي برنمي خيزد پس ميان او كه از نيستان جدا شده و عاشق دور از يار مناسبتي است زيرا هر دو به درد مهجوري و دوري گرفتارند، هم ني از موطن و مرجع خود، ناخواسته و جبري جدا شده، هم عارف وارسته. مهجوري، مهم ترين صفتي است كه ميان ني و عارف وجود دارد و مضمون اصلي ني نامه را مي سازد اما در پرتو اين مهجوري، حالتي ديگر يعني مشتاقي وجود دارد. وقتي در ني دميده مي شود چنان آواز حزيني از آن شنيده مي شود كه گويي در فراق ياران نيستاني خود، مي نالد و به خاطر اين جدايي كه بي اختيار و اراده نصيب او شده شكايت سر مي دهد. عارف از خود رها شده نيز در تنگناي دنياي حس به وسعت عالم روحاني مي انديشد و از اين جدايي كه ميان او و عالم روح كه مبدأ و مرجع او بود، اتفاق افتاده، همواره غمين و شاكي است، لذا احساس تنهايي و غربت به خاطر وجود دنيايي ناشناخته در هر دو وجود دارد. به دنبال چنين حسي، ميل شديد به بازگشت يا «رجعت» به موطن اصلي پيش مي آيد، اين دومين اصلي است كه ني را در خاطر مولانا سبز مي كند.

«كز نيستان تا مرا ببريده اند          در نفيرم مرد و زن ناليده اند»

يكي ديگر از صفات برجسته ي ني ، ميان تهي بودن آن است. چنانكه مي دانيم ميان ني انباشته نيست و از اين جهت مانند عارف از خودي خود خالي گشته اي مي باشد كه درون را انبار تعلقات و ماديات نمي كند، سبكبار و لاغر است و سراسر جسم، يكپارچه و متحد كه يك نوا را فرياد مي زند، درون را از هر چه غير دوست، تخليه مي كند تا با حضور دوست تحلیه گردد.

گذشته از آن ني رمزي است از احتياط ورزي و محافظه كاري و به نوعي خاص حفظ سر كه عارفان و صوفيان همواره بايد بدان پايبند باشند، چرا كه اگر حفظ سر نشود سر سبزشان به باد كج فهمي ديگران فدا خواهد شد، چنان كه «حسين بن منصور حلاج» وقتي نداي «انا الحق» سرداد، بربالاي دار رفت. اصولاً چون سالكان و عارفان در طي طريق وادي عشق به مراتب و مقاماتي دست مي يافتند ، به زباني نياز داشتند كه بتواند از عهده ي وصف حالشان برآيد و چون درك مقامات و حالات، ذوقي بود نه سماعي، لذا فهم آن از عهد‌ه ي همگان برنمي آمد. وجود نظم و نثر عارفانه در ادبيات ما مرهون چنين دستاوردهايي روحاني است. ني نيز همچون عارفان وصف حال خود را فاش نمي كند، بلكه در حديث ديگران باز مي گويد. بدين معني كه گويي نوازنده ني ، راز درون سينه ي خود را از داخل آن بيرون مي جهاند.

«بهتر آن باشد كه سرّ دلبران       گفته آيد در حديث ديگران»

ني را هم براي خود براي خوشحالان مي نوازند هم براي بدحالان لذا هر كس از پندار خود با او دمساز مي شود پس اثر نشاط بخشي يا حزني كه براثر نواي اين ساز عارض مي گردد از خود ساز نيست بلكه از روحيه شنوندگان است كه اگر شاد باشند شادتر و اگر غمگين باشند دلگيرتر مي شوند مانند مرد خدا كه هيچ كس قادر نيست به ‍ژرفاي درون او راه يابد و ادعاي شناخت او گماني است شخصي.

«هركسي از ظن خود شد يار من    وز درون من نجست اسرار من»

گذشته از آن ني در قبضه ي ناي زن است، با خيال و اراده ي او نواخته يا خاموش مي شود عارف نيز چون ناي در تصرف عشق يا معشوق است و بدون وصال بدان سرچشمه معاني، به فيضي نتواند رسيد، لذا تسليم فرمان و خواست اوست و به اراده ی دوست رضاست.

ني، مظهر و نشانه ی «فنا» نيز هست، فنا يعني از خود رستن و تهي شدن و آن كمال حال سالك است. از آنجايي كه فنا جزبه معاملات و مكاشفات بدست نمي آيد، پس مي توان نتيجه گرفت كه ني يا سالك، به كشف و عمل تاكيد مي كند و تنها بحث و نظر را كه استدلاليون بدان پايبندند در طي طريق كافي نمي داند و به اين «پاي چوبين» اعتمادي ندارد.

«پاي استدلاليون چوبين بود       پاي چوبين سخت بي تمكين بود»

با توجه به موارد گفته شده، مطلبي كه بسيار مهم مي باشد اين است كه ني مثال خوبي است براي به نمايش گذاشتن زندگي خود مولانا، مولانايي كه هم از خودي خود تهي است و هم در تصرف عشق و معشوق است. ميزان عشق و ارادت بي نظير وي به «شمس» و «صلاح الدين فريدون زركوب» و «حسام الدين چلپي» در خاطر همگان هست. مولوي پيش از آنكه عشق شمس در جانش بتابد، شعر نمي سرود، پس محرك او در بيان اسرار عشق، عشق يا معشوق بود كه اين هر دو با حق متحد و يگانه اند و اين شعر و نواي دلنشيني كه از وجود او برمي آيد از خود او نيست بلكه عشق يا معشوق است كه چون قصه ي ني، به زبان او سخن مي گويد و هر چه او بگويد خواه لطف باشد يا قهر، ترانه وصف باشد يا ناله ي فراق، همه گفته ی عشق و تعليم معشوق است.

«عاشقم بر قهر و بر لطفش بجد       اي عجب من عاشق اين هر دو ضد»

قرآن در سوره ی « نجم » تعبیری از این ویژگی را در رابطه با پیامبر خاتم بیان می کند : « و ما ینطق عن الهوی ، ان هو الا وحی یوحی » ( نجم 4 )

( هرگز پیامبر ـ به هوای نفس سخن نمی گوید و سخن او هیچ ، جز وحی نیست ) .

بی گمان همه ی دوستداران مولوی می دانند که ملای رومی ، مثنوی عظیم خود را بی سابقه ی تفکر و فی البداهه در مدت ده سال یا بیشتر می سروده و حسام الدین چلپی می نوشته است و این اثر گرانقدر ، تنها بر اثر تحریک دل و جوشش معانی از درون مولوی شکل گرفته است ، از این لحاظ مولانا ، مانند نی تهی می باشد که از دم گرم نای زن پر و خالی می شود و او تنها وسیله ای بیش نیست که سرود عشق را بیان می کند .

« ما چو چنگیم و تو زخمه می زنی

زاری از ما ، نی ، تو زاری می زنی

ما چو ناییم و نوا در ما زتست

ما چو کوهیم و صدا در ما زتست »

 

در تصدیق این معنی ، یادمان بیاید که مولانا ، برخی از غزلیات خود را به تخلص « خاموش » به پایان رسانده است و از این جهت تصویر نی خاموش اما پر سوز و آواز را بیشتر به ذهن متبادر می نماید ، نی ای که خود ، خاموش است اما آواز او از شمس می باشد .

گذشته از حیات روحانی مولوی ، اگر به زندگی جسمانی او هم نظری بیفکنیم ، خواهیم دید که وی در غربتکده ی روم ، مدام یاد روزگارانی را در دل خویش زنده می کند که در بلخ و « سمرقند چو قند » ما ـ چنانکه در داستان کنیزک و پادشاه این شور او را می توان دید ـ بین نزدیکان و دوستان رفت و آمد               می کرده است . موطن اولیه ی او تعبیری از نیستان است و خود او ، چو نای مهجور از نیستان .

کلام آخر را ختم می کنم به سخن غلامحسین یوسفی که فرموده اند :

« چو نی از خود تهی شدن ووارستگی از تعلقات نفس و به معشوق پیوستن و از فیض او الهام یافتن ، آدمی را پذیرای انعکاس اشعه ی کمال تواند کرد . از این رو ، نی نامه « نقد حال ما » تواند بود.

« بشنوید ای دوستان این داستان

خود حقیقت نقد حال ماست آن » ( بند 35)

منابع و ماخذ :

1-                       مثنوی معنوی مولوی ، از روی چاپ رینولد نیکلسون ، انتشارات طلوع ، چاپ پنجم ،69

2-                       شرح مثنوی شریف ، فروزانفر ، بدیع الزمان ، انتشارات علمی و فرهنگی ، ج اول ، چاپ نهم ، 1380

3-                       بحر در کوزه ، زرین کوب ، عبدالحسین ، انتشارات علمی ، چاپ نهم ، 1380

4-                       سرنی ، زرین کوب ، عبدالحسین ، انتشارات علمی ، ج اول ، چاپ هشتم ، 1379

5-                       چشمه ی روشن ، یوسفی ، غلامحسین ، انتشارات علمی ، چاپ ششم ، 1374

+ نوشته شده در  جمعه پنجم آذر 1389ساعت 9:57  توسط سارا زارع  | 

در همایش سر گروه های استان دکتر قاسم بور از مولفان کتاب فارسی حضور داشتند  . ایشان در جواب سوال بنده اذعان داشتند که از سال ۹۰  عنوان "قرائت فارسی "از روی فارسی راهنمایی برداشته می شود وامتحان فارسی به صورت ۱۰ نمره کتبی و۱۰نمره شفاهی  در خواهد امد  و مثل دبیرستان  در برنامه ی امتحانی وارد خواهد  شد .                                                                                                                                    کتاب "ادبیات کودکان ونوجوانان همراه با نقدو تحلیل نمونه های شعر وقصه"از جمله کتاب های خوب ایشان است که در نمایشگاه کتاب همایش  شهرستان نور عرضه شد.
+ نوشته شده در  سه شنبه دوم آذر 1389ساعت 21:4  توسط سارا زارع  | 

+ نوشته شده در  سه شنبه دوم آذر 1389ساعت 20:25  توسط سارا زارع  |